واقعۀ بیست و سوم: افق به رنگ خون

سرخی آسمان و زمین در روایت امام صادق علیه السلام  به نقل ابن قولویه

«عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام  قَالَ: إِنَّ الْحُسَیْنَ علیه السلام  بَکَى لِقَتْلِهِ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ‏ وَ احْمَرَّتَا…»

ترجمه: ابو بصیر، از امام صادق علیه السلام  نقل نموده که آن حضرت فرمودند: همانا آسمان و زمین براى شهادت امام حسین علیه السلام گریستند و سرخ شدند.

منابع شیعه:

کامل الزیارات، ابن قولویه [م. ۳۶۷]، ص ۱۸۱ باب ۲۸ ح۴.

تفسیر برهان، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۳، ص ۷۰۱.

مدینه المعاجز، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۴، ص ۱۴۳.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج۴۵، ص۲۰۹.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۶۴.

سرخی در طرف مشرق و مغرب

«الْأَسْوَدُ بْنُ قَیْسٍ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ ارْتَفَعَتْ حُمْرَهٌ مِنْ‏ قِبَلِ‏ الْمَشْرِقِ‏ وَ حُمْرَهٌ مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ فَکَادَتَا یَلْتَقِیَانِ فِی کَبِدِ السَّمَاءِ سِتَّهَ أَشْهُرٍ.»

ترجمه: اسود بن قیس گوید: هنگامی که حسین[ علیه السلام ] کشته شد دو سرخی در آسمان، یکی از مشرق و دیگری از مغرب (آشکار شد و) بالا ‌آمد و نزدیک بود این دو سرخی در دل آسمان به هم برسند. آسمان شش ماه اینگونه دیده می‌شد.

منابع شیعه:

شرح الأخبار، قاضی نعمان مغربی [م. ۳۶۳]، ج ۳، ص ۱۶۷.

مناقب آل ابی طالب، ابن شهر آشوب [م. ۵۸۸]، ج۳، ص۲۱۲.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج ۴۵، ص۲۱۶.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۶۷.

مشاهدۀ اثر سرخی آسمان بر دیوارها تا هفت روز

«أَخْرَجَ عُثْمَانُ بْنُ أَبِی شَیْبَهَ أَنَّ السَّمَاءَ مَکَثَتْ بَعْدَ قَتْلِهِ سَبْعَهَ أَیَّامٍ تُرَى عَلَى الْحِیطَانِ کَأَنَّهَا مَلاحِفُ مُعَصْفَرَهٌ مِنْ شِدَّهِ حُمْرَتِهَا.»

ترجمه: عثمان بن ابی شیبه روایت کرده که بعد از شهادت حسین بن علی [ علیه السلام ] هفت روز آسمان [خورشید] بر روی دیوارها از شدت سرخی همانند ملحفه های رنگ زده با عُصفُر [که گل رنگ یا کاجیره است] دیده می‌شد.

منبع اهل تسنن:

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص۱۹۴.

نمایان شدن سرخی در اُفق بعد از سه روز تاریکی آسمان

«[أبو الفرجِ ابْنُ الجَوزِیِ فِی کِتَابِ التَّبْصِرَهِ] عَنْ ابْنِ سِیرِینَ لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ[ علیه السلام ] أَظْلَمَتِ الدُّنْیَا [إنَّ الدُّنْیَا أَظْلَمَتْ] ثَلَاثَهَ أَیَّامٍ ثُمَّ ظَهَرَتْ [هَذِهِ] الْحُمْرَهُ [فِی السَّمَاءِ] [فِی الْأُفُقِ]»

ترجمه: ابن جوزی از ابن سیرین نقل کرده که هنگام شهادت حسین بن علی[ علیه السلام ]سه روز دنیا تاریک شد، سپس این سُرخی در آسمان آشکار گشت.

منابع اهل تسنن:

تذکره الخواص، سبط ابن جوزی [م.۶۵۴]، ص۲۴۷.

معارج الوصول، زرندی حنفی [م. ۷۵۰]، ص ۹۸.

نظم درر السمطین، زرندی حنفی [م. ۷۵۰]، ص ۲۲۱.

فضائل الثقلین، ایجی شافعی [م.۸۲۰]، ص۵۱۶.

جواهر العقدین، سمهودی [م. ۹۱۱]، ج۳، ص۳۸۰.

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص۱۹۴.

التبر المذاب، حافی شافعی، ص۹۶ (بنابر نقل شرح احقاق الحق، آیت الله العظمی مرعشی، ج۲۷، ص۴۰۲)

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۲۰.

گریۀ آسمان با سرخ شدنش به نقل طبری و بغوی و ابن حجر و..

«قَالَ السُّدِّیُّ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ بَکَتِ السَّمَاءُ عَلَیْهِ [عَلَیْهِ السَّمَاءُ] وَ بُکاؤُها حُمْرَتُهَا.»

ترجمه: سدی گوید: هنگامی که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد آسمان بر او گریست و گریۀ آسمان سُرخی آن بود.

منابع اهل تسنن:

جامع البیان، محمد بن جریر طبری [م. ۳۱۰]، ج ۲۵، ص ۱۶۰.

الکشف و البیان، ابو اسحاق ثعلبی  [م. ۴۲۷ ]، ج۸، ص۳۵۳.

تفسیر البغوی، بغوی [م. ۵۱۰]، ج ۴، ص ۱۵۲.

تفسیر القرطبی، قرطبی [م. ۶۷۱]، ج ۱۶، ص ۱۴۱.

نظم درر السمطین، زرندی حنفی [م. ۷۵۰]، ص ۲۲۲.

معارج الوصول، زرندی حنفی [م. ۷۵۰]، ص ۹۹.

صواعق المحرقه، ابن حجر مکی [م. ۹۷۴]، ص ۱۹۴.

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۱۰۱.

گریه آسمان با سرخی رنگش به نقل ثعلبی و ابن حجر

«[أَخْرَجَ الثَّعْلَبِیُّ] إِنَّ السَّمَاءَ بَکَتْ وَ بُکاؤُها حُمْرَتُهَا.»

ترجمه: [ثعلبی روایت کرده که:] هنگام کشته شدن حسین بن علی [ علیه السلام ] آسمان گریست و گریه‌اش سرخ شدنش.

منابع اهل تسنن:

تفسیر ثعلبی، ثعلبی [م. ۴۲۷]، ج۸، ص۳۵۳.

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص۱۹۴.

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۲۰.

گریۀ آسمان به سرخی رنگش در روایت امام صادق علیه السلام  به نقل قندوزی

«عَنْ الصَّادِقِ[ علیه السلام ] قَالَ: قَاتِلُ الْحُسَیْنِ وَ قَاتِلُ یَحْیَى کَانَا وَلَدَ زِناً وَ قَد احْمَرَّتِ السَّمَاءُ حِینَ قُتِلَ الْحُسَیْنُ وَ یَحْیَى وَ حُمْرَتُهَا بُکَاؤُهَا.»

ترجمه: از حضرت جعفر بن محمد صادق [ علیه السلام ] روایت شده که قاتل امام حسین[ علیه السلام ] و قاتل یحیی[ علیه السلام ] فرزند زنا بودند و زمانی که امام حسین [ علیه السلام ] و یحیی[ علیه السلام ] کشته شدند آسمان سرخ شد و سرخی آسمان، گریۀ آن بود.

منبع اهل تسنن:

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۱۰۱.

گریۀ آسمان به سرخی رنگش در هنگام طلوع و غروب به مدت چهل روز

«عَنْ زُرَارَهَ عَنْ عَبْدِ الْخَالِقِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام  یَقُول: ‏… وَ لَمْ تَبْکِ السَّمَاءُ إِلَّا عَلَیْهِما أَرْبَعِینَ صَبَاحاً قَالَ: قُلْتُ: مَا بُکَاؤُهَا؟ قَالَ: کَانَتْ تَطْلُعُ حَمْرَاءَ وَ تَغْرُبُ حَمْرَاءَ.»

ترجمه: امام صادق علیه السلام  فرمود: و آسمان بر احدى نگریست مگر بر این دو [حضرت یحیی علیه السلام  و امام حسین علیه السلام ] که چهل صبح گریه کرد.

راوى مى‏گوید: محضر مبارک امام علیه السلام  عرض کردم: گریۀ آسمان چه بود؟حضرت فرمودند: آسمان هنگام طلوع و غروب، سرخ بود.

منابع شیعه:

کامل الزیارات، ابن قولویه [م. ۳۶۷]، ص ۱۸۳ باب۲۸ ح۱۰.

تفسیر جوامع الجامع، شیخ طبرسی [م. ۵۴۸]، ج ۲، ص ۴۴۴.

تفسیر مجمع البیان، شیخ طبرسی [م. ۵۴۸]، ج ۶، ص ۴۰۵.

تفسیر کبیر منهج الصادقین، ملا فتح اللّٰه کاشانی [م. ۹۸۸]، ج ۸، ص ۲۸۱.

زبده التفاسیر، ملا فتح اللّٰه کاشانی [م. ۹۸۸]، ج ۶، ص ۲۸۷.

تفسیر غریب القرآن، شیخ فخر الدین طریحی [م. ۱۰۸۵]، ص ۳۸.

تفسیر صافی، فیض کاشانی [م. ۱۰۹۱]، ج ۴، ص ۴۰۷.

تفسیر برهان، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۳، ص ۷۰۰.

مدینه المعاجز، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۳، ص ۴۴۵.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج ۴۵، ص ۲۱۱.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۷۱.

گریۀ آسمان به چهل روز طلوع و غروب خورشید به رنگ سرخ

«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ‏ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام  قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ‏: إِنَّ السَّمَاءَ بَکَتْ عَلَى الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ یَحْیَى بْنِ زَکَرِیَّا وَ لَمْ تَبْکِ عَلَى أَحَدٍ غَیْرِهِمَا. قُلْتُ: وَ مَا بُکَاؤُهَا؟ قَالَ: مَکَثُوا أَرْبَعِینَ یَوْماً تَطْلُعُ الشَّمْسُ بِحُمْرَهٍ وَ تَغْرُبُ بِحُمْرَهٍ قُلْتُ: فَذَاکَ بُکَاؤُهَا؟ قَالَ: نَعَمْ.»

ترجمه: عبد اللّٰه بن هلال از امام صادق علیه السلام  نقل کرده که شنیدم آن جناب مى‏فرمودند: آسمان بر حضرت حسین بن على و یحیى بن زکریا علیهم السلام  گریست و بر احدى غیر این دو گریه نکرده است.

عرض کردم: گریۀ آسمان چگونه است؟! حضرت علیه السلام  فرمودند: تا چهل روز طلوع و غروبش در سرخى بود. عرض کردم: گریۀ آسمان این گونه بوده است؟! حضرت فرمودند: بله.

منابع شیعه:

کامل الزیارات، ابن قولویه [م. ۳۶۷]، ص ۱۸۱ باب ۲۸ ح۶.

تفسیر برهان، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۳، ص ۷۰۱.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج ۴۵، ص ۲۱۰.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۷۰.

سرخی اقطار و اطراف آسمان به نقل دولابی و ابن عدیم

«أَخْبَرَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ یَحْیَى بْنِ زَیْدِ بْنِ حُسَیْنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ حُسَیْنٍ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ حُسَیْنٍ الْأَنْصَارِیُّ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ مُؤَذِّنِ بَنِی مَازِنٍ عَنْ عُبَیْدٍ الْمُکَتِّبِ عَنْ إبْرَاهِیمَ النَّخَعِیِّ قَالَ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ احْمَرَّتِ السَّمَاءُ مِنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ لَمْ تَزَلْ حَتَّى تَفَطَّرَت [تَقَطَّرَت] وَ قَطَرَت دَماً.»

ترجمه: ابراهیم نخعی گوید: هنگامی که [امام] حسین[ علیه السلام ] کشته شد اطراف و اکناف آسمان، سرخ شد و پیوسته به همین صورت بود تا این که آسمان شکافته شد و قطرات خون شروع به باریدن نمود.

منابع اهل تسنن:

الذریه الطاهره النبویه، محمد بن أحمد دولابی [م. ۳۱۰]، ص ۱۳۵.

بغیه الطلب، ابن عدیم [م. ۶۶۰]، ج ۶، ص ۲۶۳۷.

سرخی آسمان به نقل ابی حاتم رازی و سیوطی

«عَنْ عُبَیْدٍ الْمُکَتِّبِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: مَا بَکَتِ السَّمَاءُ مُنْذُ کَانَتِ الدُّنْیَا إِلَّا عَلَى اثْنَیْنِ. قِیلَ لِعُبَیْدٍ: أَلَیْسَ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ تَبْکِی عَلَى الْمُؤْمِنِ؟ قَالَ: ذَاکَ مَقَامُهُ وَحَیْثُ یَصْعَدُ عَمَلُهُ. قَالَ: وَ تَدری مَا بُکَاءُ السَّمَاءِ؟ قَالَ: لَا. قَالَ: تَحْمَرُّ وَتَصِیرُ وَرْدَهً کَالدِّهَانِ إنَّ یَحْیَى بْنَ زَکَرِیَّا لَمَّا قُتِلَ احْمَرَّتِ السَّمَاءُ وَ قَطَرَت دَماً وَ إنَّ حُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ یَوْمَ قُتِلَ احْمَرَّتِ السَّمَاءُ».

ترجمه: عُبید مکتِّب از ابراهیم نقل می‌کند که او گفت: از زمانی که دنیا به وجود آمد آسمان جز بر دو نفر گریه نکرد. از عبید سؤال شد: آیا آسمان و زمین بر مؤمن گریان نمی‌شود؟ گفت: آسمان، جایگاه مؤمن است و جایی است که عملش (به سوی آن) بالا می‌رود. گفت: و آیا تو می‌دانی که گریۀ آسمان چیست؟ پاسخ داد: خیر. گفت: آسمان سرخ می‌شود و چون چرم سرخ (یا روغن مذاب) گلگون می‌گردد. به درستی که یحیی علیه السلام  زمانی که کشته شد آسمان سرخ گشت و خون بارید و حسین بن علی [ علیه السلام ] هنگامی که کشته شد آسمان سرخ شد.

منابع اهل تسنن:

تفسیر ابن أبی حاتم، ابن أبی حاتم رازی [م. ۳۲۷]، ج ۱۰، ص ۳۲۸۹.

دُر المنثور، سیوطی [م. ۹۱۱]، ج ۶، ص ۳۱ .

سرخی آسمان به نقل ابن حجر مکی

«أَنَّ السَّمَاءَ احْمَرَّتْ لِقَتْلِهِ.»

ترجمه: به درستی‌که آسمان به خاطر کشته شدن حسین بن علی[ علیه السلام ] سرخ گشت.

منابع اهل تسنن:

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص ۱۹۴.

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۱۹.

یک سال سرخی آسمان به نقل ابن قولویه قدس سرهم

«عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام  … قَالَ: احْمَرَّتِ السَّمَاءُ حِینَ‏ قُتِلَ‏ الْحُسَیْنُ‏ بْنُ‏ عَلِیٍ‏ سَنَهً ثُمَّ قَالَ: بَکَتِ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ عَلَى الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ عَلَى یَحْیَى بْنِ زَکَرِیَّا وَ حُمْرَتُهَا بُکَاؤُهَا.»

ترجمه: داود بن فرقد گفت از امام صادق علیه السلام  شنیدم که فرمود:…هنگامى که حسین بن على علیهما السلام  کشته شد تا یک سال آسمان سرخ بود. پس از آن فرمودند: آسمان و زمین بر حسین بن على علیهما السلام  و یحیى بن زکریا علیهما السلام  گریست و همین سرخى، گریۀ آسمان است.

منابع شیعه:

کامل الزیارات، ابن قولویه [م. ۳۶۷]، ص۱۸۸ باب ۲۸ ح ۲۷.

تفسیر برهان، سید هاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج ۳، ص ۷۰۱.

مدینه المعاجز، سیدهاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج۴، ص۱۴۵.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج ۴۵، ص۲۱۰.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۶۵.

سرخی اُفق آسمان به نقل تاریخ ابن معین

«عن زیدِ بنِ أبِی زیادٍ قالَ: … وَ احْمَرَّتْ‏ آفَاقُ‏ السَّمَاءِ.»

ترجمه: از زید بن ابی زیاد نقل شده: (زمانی که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد) آفاق آسمان سرخ گشت.

منابع اهل تسنن:

تاریخ ابن معین (بروایه الدوری)، یحیى بن معین [م. ۲۳۳]، ج ۱، ص ۳۶۱.

مقتل الحسین علیه السلام ، خوارزمی [م. ۵۶۸]، ج۲، ص۹۰- ۹۱

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج۱۴، ص۲۳۰.

ترجمه امام حسین، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ص ۳۶۵.

تهذیب الکمال، مزی [م. ۷۴۲]، ج ۶، ص ۴۳۵.

سیر أعلام النبلاء، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج ۳، ص ۳۱۳.

تاریخ الإسلام، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج۵، ص۱۵.

تهذیب التهذیب، ابن حجر عسقلانی [م. ۸۵۲ ]، ج۲، ص۳۰۵.

تفسیر روح البیان، شیخ اسماعیل حقی حنفی [م. ۱۱۳۷]، ج۸، ص۳۲۰ (و عن زید بن أبی زیاد: لما قتل الحسین بن علی احمر له آفاق السماء أشهرا و احمرارها بکاؤها)

شش ماه سرخی اُفق، به نقل ابن سعد و ابن عساکر و ذهبی

«عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُدْرِکٍ عَنْ جَدِّهِ الْأَسْوَدِ بْنِ قَیْسٍ قَالَ: احْمَرَّتْ آفَاقُ السَّمَاءِ بَعْدَ قَتْلِ الْحُسَیْنِ سِتَّهَ أَشْهُرٍ یُرَى ذَلِکَ فِی آفَاقِ السَّمَاءِ کَأَنَّهَا الدَّمُ. قَالَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِکَ شَرِیکًا فَقَالَ لِی: مَا أَنْتَ مِنْ الْأَسْوَدِ؟ قُلْتُ: هُوَ جَدِّی أَبُو أُمِّی قَالَ: أَما وَاللهِ إِنَّه کَانَ لَصدوقَ الْحَدِیثِ عَظِیمَ الْأَمَانَهِ مُکرِماً لِلضَّیْفِ».

ترجمه: علی بن مدرک از جدّش اسود بن قیس نقل می‌کند که پس از کشته شدن حسین بن علی[ علیه السلام ] آفاق آسمان تا شش ماه سرخ شد و آسمان همانند خون دیده می‌شد. علی بن مدرک گوید که این جریان را برای شریک نقل نمودم. او به من گفت: چه نسبتی با اسود داری؟ گفتم که او جدّ من است. شریک گفت: به خدا قسم که او خیلی راستگو بود و بسیار امانتدار و اکرام کنندۀ میهمان بود.

منابع اهل تسنن:

ترجمه امام حسین ( من طبقات ابن سعد )، ابن سعد [م. ۲۳۰]، ص ۹۱.

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج ۱۴، ص ۲۲۷.

ترجمه امام حسین، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ص ۳۵۶.

سیر أعلام النبلاء، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج ۳، ص ۳۱۲.

تاریخ الإسلام، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج۵، ص۱۵.

شش ماه سرخی اُفق به نقل سیوطی و ابن حجر

«احْمَرَّتْ آفَاقُ السَّمَاءِ سِتَّهَ أَشْهُرٍ بَعْدَ قَتْلِهِ ثُمَّ لَا زَالَتِ الْحُمْرَهُ تُرَى [فِیهَا] بَعْدَ ذَلِکَ.»

ترجمه: بعد از کشته شدن حسین بن علی[ علیه السلام ] آفاق آسمان تا شش ماه سرخ بود سپس پیوسته آن سرخی در آسمان دیده می‌شد.

منابع اهل تسنن:

تاریخ الخلفاء، سیوطی [م. ۹۱۱]، ص ۲۲۶.

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص۱۹۴.

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]،، ج ۳، ص ۲۰.

چهار ماه سرخی اُفق به نقل ماوردی و ابن عبد السلام و قرطبی و ابن کثیر

«عَنْ یَزِیدَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ [عَنْ زَیْدِ بْنِ زِیَادٍ] قَالَ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ[ علیه السلام ] احْمَرَّتْ [احمرّ] [لَهُ] آفَاقُ السَّمَاءِ أَرْبَعَهَ أَشْهُرٍ [قَالَ یَزِیدُ:] وَ احمِرارُها بُکَاؤُهَا.»

ترجمه: از یزید بن أبی زیاد [زید بن زیاد] این چنین نقل شده: زمانی که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد چهار ماه آفاق آسمان سُرخ بود و سرخی آسمان گریۀ آن بود.

منابع اهل تسنن:

تفسیر ماوردی (النکت و العیون)، ماوردی، [م ۴۵۰]، ج۵، ص۲۵۳.

تفسیر عز بن عبد السلام، عز بن عبد السلام [م. ۶۶۰]، ج ۳، ص ۱۷۰.

تفسیر قرطبی، قرطبی [م. ۶۷۱]، ج ۱۶، ص ۱۴۱.

تفسیر ابن کثیر، ابن کثیر [م. ۷۷۴]، ج ۴، ص ۱۵۴.

دّر المنثور، سیوطی [م. ۹۱۱]، ج ۶، ص ۳۱.

آسمان همچون لختۀ خون به نقل ابن ابی شیبه

«عَنْ أُمِّ حَکِیمٍ، قَالَتْ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ[ علیه السلام ] , وَأَنَا یَوْمَئِذٍ جَارِیَهٌ قَدْ بَلَغْتُ مَبْلَغَ النِّسَاءِ، أَوْ کِدْتُ أَنْ أَبْلُغَ مَکَثَتِ السَّمَاءُ بَعْدَ قَتْلِهِ أَیَّامًا کَالْعَلَقَه.»

ترجمه: از ام حکیم چنین نقل شده: زمانی که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد و من در آن زمان دختری بودم که به سن بلوغ رسیده بودم یا نزدیک بلوغ بودم. چندین روز آسمان همانند خون لخته شده بود.

منبع اهل تسنن:

مصنف، ابن أبی شیبه [م. ۲۳۵]، ج۸، ص۶۳۳.

آسمان همچون لختۀ خون به نقل طبرانی و هیثمی

«عَنْ أُمِّ حَکِیمٍ قَالَتْ: قُتِلَ الْحُسَیْنُ وَ أَنَا یَوْمَئِذٍ جُوَیْرِیَهٌ فَمَکَثَتِ السَّمَاءُ أَیَّاماً مِثلَ الْعَلَقَهِ.»

ترجمه: ام حکیم گوید: حسین بن علی [ علیه السلام ]کشته شد در حالیکه من در آن روز دختر کوچکی بودم و آسمان چند روزی همانند خون لخته شده بود.

منابع اهل تسنن:

معجم الکبیر، طبرانی [م. ۳۶۰]، ج۳، ص۱۱۳.

مجمع الزوائد، هیثمی [م. ۸۰۷]، ج۹، ص۱۹۶، هیثمی گوید: (رواه الطبرانی ورجاله إلى أم حکیم رجال الصحیح)

آسمان همچون لختۀ خون به نقل بیهقی و خوارزمی و ابن عساکر

«عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُسْهِرٍ قَالَ حَدَّثَتْنِی جَدَّتِی قَالَتْ:‏ کُنْتُ أَیَّامَ الْحُسَیْنِ علیه السلام  جَارِیَهً شَابَّهً فَکَانَتِ‏ السَّمَاءُ أَیَّاماً [کَأَنَّهَا]عَلَقَه.»

ترجمه: علی بن مسهر گوید: جده‏ام می‌گفت: من در زمان [کشته شدن]حسین بن علی[ علیه السلام ] دختر جوانى بودم و آسمان چندین روز به صورت خون لخته شده بود.

منابع اهل تسنن:

دلائل النبوه، بیهقی [م. ۴۵۸]، ج۶، ص۴۷۳.

مقتل الحسین، خوارزمی [م. ۵۶۸]، ج۲، ص۸۹.

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج۱۴، ص۲۲۶.

ترجمه امام حسین، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ص ۳۵۵.

إمتاع الأسماع، مقریزی [م. ۸۴۵]، ج ۱۲، ص ۲۴۳.

خصائص الکبرى، سیوطی [م. ۹۱۱]، ج ۲، ص ۱۲۷.

آسمان یک سال و نه ماه، چون لختۀ خون

«عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُسْهِرٍ الْقُرَشِیِّ قَالَ: حَدَّثَتْنِی جَدَّتِی أَنَّهَا أَدْرَکَتِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ حِینَ قُتِلَ فَمَکَثْنَا سَنَهً وَ تِسْعَهَ أَشْهُرٍ وَ السَّمَاءُ مِثْلُ الْعَلَقَهِ مِثْلُ‏ الدَّمِ‏ مَا تُرَى‏ الشَّمْسُ.»

ترجمه: از على بن مُسهر قرشى نقل شده که گفت: جدّه‌ام زمان شهادت حسین بن على علیهما السلام  را درک نموده بود، او برایم نقل کرد که: تا یک سال و نه ماه پس از این واقعه، آسمان مانند لختۀ خونى بود و خورشید دیده نمی‌شد.

منابع شیعه:

کامل الزیارات، ابن قولویه [م. ۳۶۷]، ص ۱۸۲ باب ۲۸ ح۷.

مدینه المعاجز، سیدهاشم بحرانی [م. ۱۱۰۷]، ج۴، ص۱۴۴.

بحار الأنوار، علامه مجلسی [م. ۱۱۱۱]، ج ۴۵، ص۲۱۰.

عوالم امام حسین علیه السلام ، شیخ عبد اللّٰه بحرانی [م. ۱۱۳۰]، ص ۴۶۸.

آسمان هفت شبانه روز مانند لختۀ خون به نقل حمیری و ابن عساکر

«عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُسْهِرٍ عَن جَدَّتِهِ قَالَتْ: لَمّا قُتِلَ الحُسَینُ[ علیه السلام ] کُنْتُ جَارِیَهً شَابَّهً فَمَکَثَتِ السَّمَاءُ سَبعَهَ [بِضْعَهَ] أَیَّامٍ بِلَیالِیها کَأَنَّهَا عَلَقَهٌ.»

ترجمه: علی بن مسهر نقل کرده که جدّه‌اش گفت: در زمان کشته شدن حسین بن علی[ علیه السلام ] من دختر جوانی بودم. آسمان در آن هنگام، هفت شبانه روز به صورت لختۀ خون بود.

منابع اهل تسنن:

جزء الحمیری، حمیری [م. ۳۲۳]، ص۳۱.

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج۱۴، ص۲۲۶.

ترجمه امام حسین، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ص ۳۵۵.

تهذیب الکمال، مزی [م. ۷۴۲]،؛ ج۶، ص۴۳۲.

سرخی شفق از شهادت امام حسین علیه السلام  در گفتار ابن سیرین به نقل ثعلبی

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِیرِینَ قَالَ: أَخْبَرُونَا أَنَّ الْحُمْرَهَ الَّتِی مَعَ الشَّفَقِ لَمْ تَکُنْ حَتَّى قُتِلَ الْحُسَیْنُ[ علیه السلام ].»

ترجمه: از محمد بن سیرین نقل شده که او گفت: به ما خبر رسیده آن سُرخی که در شفق ظاهر می‌گردد، وجود نداشت تا این که حسین بن علی[ علیه السلام ]کشته شد.

منابع اهل تسنن:

تفسیر ثعلبی، ثعلبی [م. ۴۲۷]، ج ۸، ص ۳۵۳.

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۲۱.

سرخی آفاق از شهادت امام حسین علیه السلام  در گفتار ابن سیرین به نقل ابن سعد

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِیرِینَ، قَالَ: لَم تُرَ هَذِهِ الحُمره فِی آفَاقِ السَّمَاءِ حَتَّى قُتِلَ الحُسَینُ بن عَلیّ.

ترجمه: محمد بن سیرین گوید: این سرخی در آفاق آسمان دیده نشد، تا این که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد.

منابع اهل تسنن:

ترجمه الامام الحسین، (من طبقات ابن سعد)[م. ۲۳۰]  ص۹۱.

معرفه الصحابه، ابو نعیم اصفهانی [م. ۴۳۰]، ج۲، ص۱۳.

تذکره الخواص، سبط ابن جوزی [م.۶۵۴]، ص۲۴۷.¹

سرخی اُفق از شهادت امام حسین علیه السلام  به نقل ابن عساکر و ذهبی

«عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدٍ [ابن سِیرِینَ] قَالَ: تَعْلَمُ هَذِهِ‏ الْحُمْرَهُ فِی‏ الْأُفُقِ‏ مِمَّ‏ هو؟ فَقالَ [ثُمّ قَالَ]: مِنْ یَوْمَ قُتِلَ الْحُسَیْنُ ‏[بنُ عَلیٍّ].»

ترجمه: هشام از ابن سیرین نقل می‌کند که او گفت: می‌دانی این سرخی از چه زمانی در اُفق به وجود آمد؟ خودش پاسخ داد: از روزی که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد.

منابع اهل تسنن:

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج۱۴، ص۲۲۸.

ترجمه امام حسین، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ص۳۵۸.

تاریخ الإسلام، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج۵، ص۱۵.

سیر أعلام النبلاء، ذهبی [م. ۷۴۸]، ج۳، ص۳۱۲.

سرخی آسمان از شهادت امام حسین علیه السلام  به نقل ابن‌کثیر

«إِنَّ الْحُمْرَهَ لَمْ تَکُنْ فِی السَّمَاءِ قَبْلَ یَوْمَئِذٍ.»

ترجمه: سُرخی در آسمان قبل از کشته شدن حسین بن علی [ علیه السلام ] نبود.

منبع اهل تسنن:

البدایه و النهایه، ابن کثیر [م. ۷۷۴]، ج۸، ص۲۱۹.

سرخی آسمان از شهادت امام حسین علیه السلام  در گفتار ابن سیرین به نقل طبرانی و…

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِیرِینَ قَالَ: لَمْ یَکُن فِی السَّمَاءِ حُمْرَهٌ حتی قُتِلَ الْحُسَیْنُ.»

ترجمه: ابن سیرین نقل کرده که قبل از کشته شدن حسین بن علی[ علیه السلام ] این سرخی در آسمان نبود.

منابع اهل تسنن:

معجم الکبیر، طبرانی [م.۳۶۰]، ج۳، ص۱۱۴.

مجمع الزوائد، هیثمی [م.۸۰۷]، ج۹، ص۱۹۷.

صواعق المحرقه، ابن حجر هیتمی مکی [م. ۹۷۴]، ص۱۹۴.(با اختلاف در عبارت)

ینابیع الموده، قندوزی [م. ۱۲۹۴]، ج ۳، ص ۲۱. (با اختلاف در عبارت)

سرخی آسمان از شهادت امام حسین علیه السلام  در گفتار ابن سیرین به نقل ابن عساکر

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِیرِینَ قَالَ: لَمْ تَکُنْ تُرَى الْحُمْرَهُ فِی السَّمَاءِ حَتَّى قُتِلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ.»

ترجمه: محمد بن سیرین چنین می‌گوید: هیچ سُرخی در آسمان دیده نمی شد تا این که حسین بن علی [ علیه السلام ] کشته شد.

منبع اهل تسنن:

تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر [م. ۵۷۱]، ج۱۴، ص۲۲۸.

سرخی آسمان از شهادت امام حسین علیه السلام  در گفتار ابن سیرین به نقل ابن جوزی

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِیرِینَ، قَالَ: لَمْ تُرَ هَذِهِ الْحُمْرَهُ فِی السَّمَاءِ حَتَّى قُتِلَ الْحُسَیْنُ.

ترجمه: محمد بن سیرین چنین می‌گوید: این سُرخی که در آسمان است، دیده نمی‌شد تا این که حسین بن علی[ علیه السلام ] کشته شد.

منابع اهل تسنن:

التبصره، ابن جوزى [م. ۵۹۷]، ج۲، ص۱۴. المجلس الاول فی ذکر عاشورا و المحرم

تذکره الخواص، سبط ابن جوزی [م.۶۵۴]، ص۲۴۷.(همین مضمون)²

نامۀ پادشاه روم به پادشاه عرب با دیدن سرخی آسمان و نشانۀ دیگر

«قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ سِیرِینَ: مَا رُؤِیَت هَذِهِ الْحُمْرَهُ فِی السَّمَاءِ إِلَّا بَعْدَ مَا قُتِلَ الْحُسَیْنُ[ علیه السلام ] وَ لَم تَطْمِثْ امْرَأَهٌ بِالرُّومِ أَرْبَعَهَ أَشْهُرٍ إلَّا أَصَابَهَا وَضَحٌ فَکَتَبَ مَلِکُ الرُّومِ إِلَى مَلِکِ الْعَرَبِ قَتَلْتُمْ نَبِیّاً اَوْ ابْنَ نَبِیٍّ.»

ترجمه: محمد بن سیرین گوید: این سرخی در آسمان دیده نشد مگر بعد از کشته شدن حسین[ علیه السلام ] و تا چهار ماه دوشیزگی هیچ زنی برداشته نشد مگر این که به پیسی مبتلا گشت. با وقوع این اتفاقات، پادشاه روم به پادشاه عرب نامه نوشت که: شما پیامبر یا پسر پیامبری را کشته‌اید [که این بلاها نازل شده است].

منبع اهل تسنن:

المحاسن والمساوی، ابراهیم بیهقی [م. ۳۲۰]، ص ۶۲ ط بیروت (بنابر نقل شرح إحقاق الحق، آیت الله العظمی مرعشی، ج ۱۱، ص ۴۷۲).

پی نوشت:

1. عبارت سبط بن جوزی این چنین است: ذکر ابن سعد فی (الطبقات) ان هذه الحمره لم تر فی السماء قبل ان یقتل الحسین. قال جدی أبو الفرج فی کتاب (التبصره) لما کان الغضبان یحمر وجهه عند الغضب فلیستدل بذلک على غضبه و انه أماره السخط و الحق سبحانه لیس بجسم فاظهر تأثیر غضبه على من قتل الحسین بحمره الأفق، و ذلک دلیل على عظم الجنایه ↩︎
2. عبارت سبط بن جوزی: قال ابن سیرین: لما قتل الحسین اظلمت الدنیا ثلاثه أیام ثم ظهرت هذه الحمره. ↩︎